Wokół projektów

Nowe obowiązki adwokata jako instytucji obowiązanej

„PALESTRA” 3-4/2009

Uwagi do projektu nowelizacji ustawy z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu

ZAŁOŻENIA

Przedmiotem niniejszego opracowania jest przedstawienie i skomentowanie postanowień rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu oraz o zmianie niektórych innych ustaw-druk sejmowy nr 1660.

Przedstawione uwagi koncentrować się będą na zmianach, które przedmiotowy projekt implikuje lub może implikować, w relacji do dotychczasowych zasad wykonywania zawodu adwokata. Dotyczy to w szczególności szerokiego ujęcia „instytucji obowiązanej", obejmującej także profesję adwokata, nowych obowiązków z tego płynących oraz kar za ich naruszenie. Zwrócona zostanie także uwaga na proponowane wyłączenie „tajemnicy adwokackiej", w zakresie informacji, które adwokat jest obowiązany przekazywać na podstawie komentowanego projektu ustawy. Rozważania obejmą również kwestię braku skorzystania z możliwości złagodzenia rygorów dyrektywy, w odniesieniu do zawodów prawniczych, którą to możliwość daje art. 23 ust. 2 dyrektywy 2005/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 października 2005 r.

PODSTAWA PRAWNA

  1. Dyrektywa 2005/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 października 2005 r. w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu (dalej „Dyrektywa" lub „Trzecia Dyrektywa").
  2. Rozporządzenie (WE) nr 1781/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z 15 listopada 2006 r. w sprawie informacji o zleceniodawcach, które towarzyszą przekazom pieniężnym (dalej „Rozporządzenie").
  3. Ustawa z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu (dalej „Ustawa").
  4. Projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu oraz o zmianie niektórych innych ustaw-druk Sejmowy nr 1660 (dalej „Projekt" lub „Projekt Ustawy").

UWAGI WSTĘPNE

Doświadczenia poprzednich lat, w tym widmo ataków terrorystycznych z Madrytu i Londynu, spowodowały, że na szczeblu wspólnotowym podjęto próbę stworzenia bardziej szczelnego systemu środków zmierzających do przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy i przeciwdziałania terroryzmowi. Zwrócono uwagę, iż środki przyjmowane przez Wspólnotę w tej dziedzinie powinny korelować z działaniami innych gremiów międzynarodowych. W szczególności zaś winny uwzględniać 40 zaleceń Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy („FATF")1, która jest wiodącym organem międzynarodowym aktywnie prowadzącym walkę z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu. Jej wnioski dały asumpt do prac legislacyjnych, znajdując odzwierciedlenie w dwóch aktach pochodnego prawa wspólnotowego. Uchwalono Dyrektywę 2005/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 26 października 2005 r. w sprawie przeciwdziałania korzystaniu z systemu finansowego w celu prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu oraz Rozporządzenie (WE) nr 1781/2006 Parlamentu Europejskiego i Radyz15 listopada 2006 r. w sprawie informacji o zleceniodawcach, które towarzyszą przekazom pieniężnym. Państwom członkowskim dano czas do 15 grudnia 2007 r. na implementację zmian do porządków krajowych.

Komisja Europejska wielokrotnie zwracała Polsce uwagę na fakt braku transpozycji ww. aktów wspólnotowych do rodzimego porządku prawnego. Opieszałość naszego kraju sprawiła, że na początku tego roku Komisja podjęła bardziej zdecydowane kroki, w które uposaża ją Traktat. W dniu 29 stycznia 2009 r. w trybie art. 226 TWE2 skierowała ona do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości sprawę przeciwko Polsce, zarzucając brak implementacji postanowień Trzeciej Dyrektywy. Nadto Polska stała się także adresatem uzasadnionej opinii, dotyczącej braku ustanowienia w rodzimym porządku prawnym skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, których obowiązek wprowadzania nakłada Rozporządzenie. Podjęte przez Komisję - strażnika Traktatów - środki mogą się okazać dla nas brzemienne w skutki. W szczególności w trybie art. 226 i 228 TWE, na państwo członkowskie może zostać nałożona dotkliwa kara finansowa za niewykonywanie obowiązków, w tym brak zapewnienia implementacji aktów prawa wspólnotowego.

Co bynajmniej nie powinno stanowić pocieszenia, dla porządku warto wspomnieć, że Komisja Europejska wraz ze sprawą przeciwko Polsce podobne zarzuty postawiła także Hiszpanii oraz Francji. Pierwsze z wymienionych państw było również adresatem uzasadnionej opinii w sprawie braku postępów w tworzeniu w rodzimym porządku prawnym skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji za działania mające na celu pranie pieniędzy czy też finansowanie terroryzmu3.

Być może dopiero radykalne kroki podjęte przez Komisję Europejską sprawiły, że w dniu 2 lutego 2009 r. do Sejmu wpłynął rządowy projekt ustawy wykonującej ciążące na Polsce zobowiązania. Jako druk sejmowy nr 1660, projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu oraz o zmianie niektórych innych ustaw, już 10 lutego 2009 r. został skierowany do I czytania. Odbyło się ono 18 lutego 2009 r., a Projekt przekazano do prac Komisji Finansów Publicznych, z zaleceniem, że do dnia 1 7 marca 2009 r. powinno zostać przedłożone sprawozdanie z jej prac.

Z uwagi na zakres proponowanych zmian w uzasadnieniu Projektu Ustawy czytamy, że winien on podlegać konsultacji z podmiotami reprezentującymi instytucje obowiązane, w tym z Naczelną Radą Adwokacką.

ZAKRES PROPONOWANYCH ZMIAN

Projekt wprowadza zmiany zarówno do Ustawy, jak również innych ustaw mających znaczenie prawne przy zagadnieniu prania brudnych pieniędzy. Sama wielkość Projektu (42 dwie zmiany do Ustawy oraz 15 do pozostałych ustaw) wskazuje, ze nie chodzi tu jedynie o drobną korektę już istniejącej regulacji, a gruntowną jej reformę. Wśród nowelizowanych ustaw znajdują się między innymi Kodeks karny (dodanie nowego typu czynu zabronionego - art. 165a k.k., modyfikacja art. 299 k.k.), ustawa z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (art. 6 ust. 4) oraz ustawy dotyczące pozostałych zawodów prawniczych.

Warto wskazać, że zmianie ulec ma nawet sam tytuł Ustawy. W miejsce dotychczasowego: „ustawa o przeciwdziałaniu wprowadzaniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu", proponuje się zmianę na: „ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu". Bynajmniej jednak na korekcie pojęciowej nowela nie poprzestaje.

1. Pojęcie „instytucji obowiązanej"

Projekt wprowadza bardzo szeroką definicję pojęcia „instytucji obowiązanej". Jako zaletę ocenić należy proponowaną redakcję. Dotychczasowy, mało czytelny opis zastąpiony zostanie punktowym wyliczeniem podmiotów mieszczących się www. pojęciu. Zdecydowanie zabieg ten ułatwia lekturę i tak długiej jednostki redakcyjnej.

Sam katalog podmiotów ujętych w definicji „instytucji obowiązanej" uległ znacznemu poszerzeniu w porównaniu z dotychczasową Ustawą. Co istotne, po wymienieniu 19 grup podmiotów ujętych w definicji definicja stosuje klauzulę otwartą. Metodologicznie taki zabieg trudno uznać za poprawny. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 lit. t Projektu za instytucję obowiązaną będzie uważany w istocie każdy przedsiębiorca w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, który przyjmuje płatności za towary w gotówce o wartości równej lub przekraczającej 15 000,00 euro (piętnaście tysięcy euro) w drodze więcej niż jednej operacji.

2. Adwokat jako instytucja obowiązana

Litera n art. 2 ust. 1 noweli odnosi się do zawodów prawniczych. Cytując „(za instytucję obowiązaną uważa się także) notariuszy - w zakresie czynności notarialnych dotyczących obrotu wartościami majątkowymi, adwokatów wykonujących zawód, radców prawnych wykonujących zawód poza stosunkiem pracy w urzędach obsługujących organy administracji rządowej i jednostkach samorządu terytorialnego, prawników zagranicznych świadczących pomoc prawną poza stosunkiem pracy, biegłych rewidentów wykonujących zawód, doradców podatkowych wykonujących zawód".

O ile więc notariusze uznawani są za instytucję obowiązaną w zakresie, w jakim wykonują czynności dotyczące obrotu wartościami majątkowymi, tak adekwatnego dookreślenia zakresu nie stosuje się do pozostałych zawodów prawniczych, w tym adwokatów. W myśl ustawy adwokat zawsze będzie pojmowany jako instytucja obowiązana. W konsekwencji na adwokatach też zawsze spoczywać będą określone w ustawie obowiązki.

3. Dalsze pojęcia

Projekt Ustawy wprowadza szereg definicji, których zabrakło w poprzedniej Ustawie lub też znacząco modyfikuje już istniejące. Pojawia się pojęcie „prania pieniędzy", „finansowania terroryzmu", „państwa równoważnego" i in.

4. Obowiązki instytucji obowiązanych z punktu widzenia obowiązków adwokatów jako profesji mieszczącej się w ich katalogu

Obowiązki adwokatów jako instytucji obowiązanej, w proponowanym Projekcie ulegają znacznemu zaostrzeniu w porównaniu z obowiązującą Ustawą,

a) Obowiązek rejestracyjny

Obecnie adwokat nie jest obarczony powszechnym obowiązkiem rejestracji każdego przypadku transakcji, której równowartość przekracza 15 000 euro (art. 8 Ustawy). Ustawa zawiera tu podmiotowe wyłączenie. Stosownie bowiem do ust. 5 art. 8 Ustawy: obowiązek rejestracji transakcji nie dotyczy (...) adwokatów, radców prawnych i prawników zagranicznych oraz biegtych rewidentów i doradców podatkowych. Obowiązek rejestracji uaktualnia się jednak w przypadku, gdy adwokat przyjmuje dyspozycję lub zlecenie klienta do przeprowadzenia transakcji, przy czym okoliczności sprawy wskazują, że wartości majątkowe mogą pochodzić z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł. W takim wypadku obowiązek zarejestrowania transakcji winien być realizowany bez względu na jej wartość i charakter.

Co jednak istotne, stosownie do art. 11 ust. 5 Ustawy, obowiązek informowania o transakcjach objętych przepisami ustawy nie dotyczy przypadku, gdy adwokaci (...) reprezentują klienta na podstawie pełnomocnictwa procesowego w związku z toczącym się postępowaniem albo udzielają porady służącej temu postępowaniu.

Projekt nowelizacji wprowadza tu gruntowne zmiany:

  1. zasadą będzie, iż każda: instytucja obowiązana (a więc także adwokat) przeprowadzająca transakcję, której równowartość przekracza 15 000 euro, ma obowiązek zarejestrować taką transakcję, również w przypadku gdy jest ona przeprowadzana za pomocą więcej niż jednej operacji, których okoliczności wskazują, że są one ze sobą powiązane i zostały podzielone na operacje o mniejszej wartości z zamiarem uniknięcia obowiązku rejestracji (art. 8 ust. 1 Projektu),
  2. wyłączenia od zasady wskazanej wyżej zawiera art. 8 ust. 1 e i obejmują one taksa-tywnie wymienione przypadki (głównie operacje na kontach typu założenie lokaty),
  3. obowiązek rejestracji ulega wzmocnieniu, w sytuacji gdy okoliczności wskazują, że wartości majątkowe mogą pochodzić z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł, lub mogą mieć związek z finansowaniem terroryzmu. Obowiązek rejestracji takiej transakcji spoczywa na instytucji obowiązanej (w tym adwokacie) i to bez względu na jej wartość i charakter,
  4. obowiązki adwokata w przypadku istnienia podejrzenia pochodzenia wartości majątkowych z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł ulegają dalszemu zaostrzeniu. Jak expressis verbis wynika to z treści art. 8 ust. 3b Projektu, adwokat doradzający w transakcjach, co do których okoliczności wskazują, że wartości majątkowe mogą pochodzić z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł, lub mogą mieć związek z finansowaniem terroryzmu, zobowiązany jest dokonać ich rejestracji, gdy wie lub przy zachowaniu należytej staranności powinien wiedzieć o takich okolicznościach w związku ze świadczeniem klientowi pomocy w planowaniu lub przeprowadzaniu transakcji dotyczących:
    • kupna i sprzedaży nieruchomości lub przedsiębiorstw;
    • zarządzania pieniędzmi, papierami wartościowymi lub innymi wartościami majątkowymi;
    • otwierania rachunków lub zarządzania nimi;
    • organizacji wpłat i dopłat na kapitał zakładowy i akcyjny, tworzenia i prowadzenia działalności przez spółki lub zarządzania nimi;
    • tworzenia, działalności przedsiębiorców w innej formie organizacyjnej, a także zarządzania nimi.

Zakres obowiązku jest więc określony bardzo szeroko. Zwraca uwagę ujęcie, że obowiązek rejestracji uaktualnia się, gdy adwokat przy dochowaniu należytej staranności powinien był wiedzieć o okolicznościach sprawy. Rozmycie kryteriów może spowodować w konsekwencji niepewność co do ryzyka poniesienia odpowiedzialności za nieprzestrzeganie obowiązków stawianych ustawą. Co bowiem oznaczać będzie w konkretnej sytuacji zachowanie należytej staranności? Przykładowo, jak daleko adwokat doradzający przy założeniu spółki, czy też zaledwie w otwarciu rachunku bankowego, będzie musiał ustalać źródła finansowania ww. operacji?

b) Obowiązek informacyjny adwokatów

Na adwokatach, jako instytucji obowiązanej, spoczywają także obowiązki o charakterze informacyjnym. Obecnie jednak w tym zakresie skorzystać możemy z ustawowego wyłączenia. Stosownie do treści art. 11 ust. 5 Ustawy obowiązek informowania o transakcjach objętych przepisami ustawy nie dotyczy przypadku, gdy adwokaci (...) reprezentują klienta na podstawie pełnomocnictwa procesowego w związku z toczącym się postępowaniem albo udzielają porady służącej temu postępowaniu.

Projekt wprowadza w tym zakresie kluczową zmianę, uchylając dotychczasowe wyłączenie podmiotowe w stosunku do adwokatów. W praktyce więc adwokat będzie zmuszony zawsze (i to pod rygorem odpowiedzialności) udzielać informacji na temat dokonywanych transakcji. Obowiązek ten aktualny będzie również w przypadku, gdy adwokat reprezentuje klienta w postępowaniach przed sądem (nieważne czy w postępowaniu karnym, czy cywilnym). To zaś może doprowadzić do sytuacji, gdy konstytucyjne prawo do obrony pozostać może jedynie mglistą iluzją.

Co do zasady informacje o zarejestrowanych transakcjach winny być przekazywane bezpośrednio do Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. W przypadku adwokatów obowiązek informacyjny będzie mógł być realizowany za pośrednictwem krajowego organu samorządu adwokackiego. W tym zakresie niezbędne stanie się podjęcie uchwały, która określi szczegółowe zasady i tryb przekazywania takich informacji Głównemu Inspektorowi.

c) Dalsze obowiązki

Adwokaci, jako instytucja obowiązana, winni dokonywać też stałej bieżącej analizy dokonywanych transakcji (art. 8a) oraz podejmowania środków bezpieczeństwa, w tym ustalania danych „rzeczywistego beneficjenta" (art. 9). Brak prowadzenia takich analiz zagrożony jest sankcją karną.

5. Sankcje finansowe i karne

Obecna Ustawa za niestosowanie się do obowiązków w niej przewidzianych wprowadza sankcje karne. W ocenie Komisji Europejskiej nie spełniają one jednak zamierzonego celu i nie korespondują z wymogami stawianymi w aktach pochodnego prawa wspólnotowego.

Dokonując implementacji Dyrektywy, obok sankcji karnych (które zaostrza) Projekt wprowadza również kary finansowe. Na instytucję obowiązaną, a więc również adwokata, może zostać nałożona kara finansowa, jeżeli m.in. nie dopełnia obowiązku rejestracji transakcji, przekazania Generalnemu Inspektorowi dokumentów z nią związanych lub przechowywania przez wymagany okres rejestru tych transakcji lub dokumentów dotyczących tej transakcji, nie dopełnia obowiązku przeprowadzenia analizy ryzyka w celu zastosowania odpowiednich środków bezpieczeństwa finansowego, czy też nie dopełnia obowiązku zapewnienia udziału pracowników w programie szkoleniowym. Wysokość nałożonej kary, co do zasady, nie może przewyższać 750 000 zł.

Rozbudowaniu ulegają także przepisy karne Ustawy. Przykładowo niewprowa-dzenie przez instytucję obowiązaną procedury przeciwko praniu pieniędzy (obowiązek już istniejący) będzie zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3.

ZMIANY W PRAWIE O ADWOKATURZE - UCHYLENIE TAJEMNICY ZAWODOWEJ A PRAWO DO OBRONY

Projekt proponuje dokonanie zmiany także w ustawie - Prawo o adwokaturze. Zmiana ta dotyczyć ma jednej z fundamentalnych zasad polskiego prawa - tj. obowiązku zachowania przez adwokata tajemnicy zawodowej.

Pozornie nowelizacja wprowadza jedynie korektę językową, wywołaną zmianą tytułu Ustawy. I tak, cytując projekt art. 6 ust 4 Prawa o adwokaturze: „Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie dotyczy informacji udostępnianych na podstawie przepisów ustawy z 16 listopada 2000 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1505 z późn. zm. 14) -w zakresie określonym tymi przepisami". W istocie jednak, w związku z tym, że sama Ustawa poddana jest gruntownej reformie, a w ślad za tym na adwokatów nałożono nowe, daleko idące obowiązki, faktycznie obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej ulega znaczącemu ograniczeniu.

Tak szerokie i niezamknięte wyłączenie obowiązku zachowania tajemnicy budzić może uzasadnione wątpliwości. Faktyczne zastosowanie może prowokować znaczące nadużycia oraz sytuacje patologiczne, jednocześnie godząc w fundamentalne zasady prawa.

Zwraca się także uwagę na możliwość powstania ciężkich z punktu widzenia etyki zawodowej przypadków, w których adwokat byłby zobowiązany do zgłaszania informacji, o których dowiedział się, broniąc swojego klienta. Fakt ten mógłby spowodować negatywne konsekwencje dla klienta, jak i wzajemnej relacji na gruncie klient-adwokat. Przez uchylenie wyłączenia z obecnego art. 11 ust. 5 Ustawy [obowiązek informowania o transakcjach objętych przepisami ustawy nie dotyczy przypadku, gdy adwokaci, (...) reprezentują klienta na podstawie pełnomocnictwa procesowego w związku z toczącym się postępowaniem albo udzielają porady służącej temu postępowaniu], adwokat będzie zmuszony (pod rygorem odpowiedzialności karnej i finansowej) udzielać informacji także www. przypadkach. Prawo do obrony w konkretnym stanie faktycznym stać się może fikcją.

Jako postulat do ustawodawcy winno się zwrócić uwagę na konieczność możliwie precyzyjnego dookreślenia wyjątków, przy zajściu których adwokat byłby zwolniony z tajemnicy zawodowej. Co jednak kluczowe, nie można zapominać o fakcie, że prawo wspólnotowe w istotnej dla adwokatów dziedzinie dopuszcza możliwość specjalnego uregulowania newralgicznej kwestii wzajemnych relacji uchylenia tajemnicy zawodowej w reprezentacji procesowej klienta. Komentowany Projektzu-pełnie pomija możliwość skorzystania z dobrodziejstwa, które w daje art. 23 ust. 2 Dyrektywy, a w konsekwencji złagodzenie obowiązku adwokatów.

Stosownie do ww. art. Dyrektywy państwa członkowskie nie mają obowiązku stosowania wymagań określonych wart. 22 ust. 1 (obowiązek informowania) w stosunku do notariuszy, prawników wykonujących wolne zawody, audytorów, zewnętrznych księgowych oraz doradców podatkowych w odniesieniu do informacji, które otrzymują od swojego klienta lub uzyskują na jego temat podczas ustalania jego sytuacji prawnej lub podczas wykonywania swoich obowiązków polegających na obronie lub reprezentowaniu tego klienta w postępowaniu sądowym, lub w związku z takim postępowaniem, włączając w to doradztwo w sprawie wszczynania lub unikania postępowania, bez względu na to, czy takie informacje są uzyskane lub otrzymane przed, w trakcie czy po zakończeniu takiego postępowania.

Dyrektywa daje więc furtkę do złagodzenia obowiązków informacyjnych wobec adwokatów, pozostawiając decyzję państwu członkowskiemu. Polski Projekt tej możliwości nie wykorzystuje.

ZMIANY W KODEKSIE KARNYM

Projekt wprowadza do Kodeksu karnego nowy typ czynu zabronionego. Zgodnie z treścią art. 165a k.k.: „Kto gromadzi, przekazuje lub oferuje środki płatnicze, instrumenty finansowe, w tym papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchome w celu sfinansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do12".

Nowela rozbudowuje także treść obecnego art. 299 k.k., wskazując, że karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8 podlega każdy, „kto działając w imieniu lub na rzecz banku, instytucji finansowej lub kredytowej lub innego podmiotu, na którym na podstawie przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji transakcji i osób dokonujących transakcji, przyjmuje w gotówce, wbrew przepisom, środki płatnicze, instrumenty finansowe, w tym papiery wartościowe, lub inne wartości dewizowe, dokonuje ich transferu lub konwersji, lub przyjmuje je w innych okolicznościach wzbudzających uzasadnione podejrzenie, że stanowią one przedmiot czynu określonego w § 1, lub świadczy inne usługi mające ukryć ich przestępne pochodzenie lub usługi w zabezpieczeniu przed zajęciem". Taki zarzut przy spełnieniu znamion typu czynu zabronionego będzie mógł więc być stawiany także adwokatowi, doradzającemu w transakcjach, co do których okoliczności wskazują, że wartości majątkowe mogą pochodzić z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł, albo mogą mieć związek z finansowaniem terroryzmu.

WNIOSKI

Projekt ustawy stanowi próbę wypełnienia ciążącego na Polsce obowiązku implementacji aktów prawa wspólnotowego. Wprowadza on liczne zmiany do już istniejącej regulacji, zmiany, które w znacznej mierze będą odnosiły się również do zawodu adwokata. Oprócz nowych obowiązków o charakterze administracyjnym i informacyjnym, zaostrzeniu sankcji, co kluczowe, Projekt znacząco modyfikuje zakres tajemnicy zawodowej adwokata. W zestawieniu z uchyleniem obecnie obowiązującego art. 11 ust. 5 Ustawy konstytucyjne prawo do obrony stanąć może pod znakiem zapytania. To bowiem także na adwokata będącego obrońcą nałożono obowiązek rejestracyjny oraz udzielania informacji co do transakcji, o których wie, a których wartość przekracza określoną w ustawie kwotę, lub też ich okoliczności sugerują pochodzenie z nielegalnych źródeł. Taki stan rzeczy, co najmniej konflikt, jeśli nie godzenie w fundamentalne prawa człowieka, może w przyszłości spowodować kolejne zarzuty przeciwko Polsce.

Sugerowanym rozwiązaniem byłoby, w toku prac legislacyjnych, zwrócenie uwagi na powyższą kwestię oraz możliwości skorzystania z mechanizmów, które w tym zakresie daje sama Dyrektywa. Obowiązki informacyjne adwokatów mogą być bowiem wyłączone w odniesieniu do informacji, które adwokat otrzymuje od swojego klienta lub uzyskuje na jego temat w związku z reprezentacją w postępowaniu sądowym, włączając w to doradztwo w sprawie wszczynania lub unikania postępowania, i to niezależnie od tego, czy informacje te są uzyskane lub otrzymane przed, w trakcie czy po zakończeniu postępowania.

Joanna Składowska, adwokat